Na tropach monstrów #85: Dziesiątki kolorów i smaków, ale i tak najlepsze z cebulą - ELFY (po raz kolejny)

Ohayo! a może Kyonin!

Witam w kolejnym wpisie na moim blogu. Jest to pierwszy wpis przygotowany na Spooktober 2026!

Od jakiegoś czasu próbuję poddać pewnej rewizji wpisy z serii Na tropach monstrów, które pisałem na początku. Nie zmieniam ich (choć może niektórym z nich przydała by się redakcja), a zamiast tego piszę nowe. Zrewidowałem już wampiry, smoki i orków, a wpis o teriantropach może być uznany za rewizję wpisu o wilkołakach. Dzieje się tak, gdyż moja wiedza o danych istotach, zarówno z punktu widzenia mitologii, jak i popkultury, a także sposób pisania o tym wszystkim się zmieniają. Znalazłem swoją formułę, której w tych wczesnych wpisach nie ma.

I dziś przychodzę z rewizją mojego ósmego wpisu z serii Na tropach monstrów.

A więc przygotujcie się na długie uszy, ostre strzały i pradawne cywilizacje, bo dziś mowa będzie o elfach.

grafika zawiera obrazy z MtG (Llanovar Elves), D&D, Pathfindera, Smoczego Księcia, WoW i Władcy Pierścieni

Czym są elfy?

Czym elf jest, każdy widzi - chciałoby się powiedzieć.

Obecnie mamy całkiem wyraźne wyobrażenie o elfach jako humanoidach, o porównywalnym do ludzi wzroście, szpiczastych uszach i wieku, który zatrzymał się gdzieś w młodości.

Problem jest jednak taki, że ten wizerunek elfa wynika z współczesnej fantastyki, a to, czym były elfy w mitach, jest o wiele bardziej skomplikowane.

Myślę, że najsensowniejszą definicją byłaby "humanoidalna wróżka".

Ogólnie, elfy są formą istot, które można uznać za wróżki - jako pomniejsze duchy/bóstwa natury - z krajów nordyckich. Miały być one drugimi istotami (zaraz po krasnoludach) stworzonymi przez bogów.

Oficjalnie, rozróżnia się dwa rodzaje elfów:

Ljósálfar - elfy jasne, zamieszkujące Alheim, jeden z Dziewięciu Światów
Dökkálfar - elfy mroczne, zamieszkujące Svartalfheim lub Nidavelir wraz z krasnoludami. Co ciekawe, czasami bywają one utożsamiane z krasnoludami.

Co ciekawe, bracia Grimm uważali, że istnieje trzecia kategoria elfów. Zazwyczaj bowiem Svartalfar (czarne elfy) są widziane jako inna nazwa Dökkálfar, jednak Jakub Grimm uznał, że są one osobną kategorią. W efekcie mamy elfy czarne (Svartalfar), jasne (Ljósálfar) i mroczne (Dökkálfar), zwane również bladymi.

Inną interpretacją, która zakłada pewnego rodzaju manipulację mitologią przez autora Edd, Snorriego Sturlusona, jest powiązanie elfów z aniołami. Teoria ta zakłada, że Snorri dodał do mitów coś, czego nie było tam wcześniej. Niektórzy bowiem twierdzą, że podział na elfy jasne i mroczne jest jakoś związany z podziałem na anioły i upadłe anioły (demony).

W przeciwieństwie do krasnoludów, elfy bywają jedynie wspominane w nordyckich tekstach mitologicznych. Snorri Sturluson, nie przyporządkował im żadnej ważniejszej roli. Sugeruje się jednak, że elfy mogą być utożsamiane z Wanami/Vanirami, czyli jedną z grup bogów. Wanowie byli bogami ziemskimi, opiekującymi się takimi zjawiskami jak wegetacja, płodność czy lato. Wśród ważniejszych Wanów należy wymienić Njorda i jego dzieci-bliźnięta, Frejra i Freję.

August Malmström - Elfia zabawa (1866)

Z elfami kojarzy się także wiele innych nordyckich istot wróżkowych:

huldry (Norwegia)
huldurfólk (Islandia) - ukryty lud
nokke (Dania)
nisse (Dania)
skogsrå (Szwecja)
tomte (Szwecja)

Niemniej, elfy nie ograniczają swojego istnienia jedynie do krajów nordyckich. Są obecne w folklorze innych germańskich krajów.

Chociażby niemiecka wersja nocnej mary zwana jest alpem. Widać tu podobieństwo do słowa "alf" oznaczającego elfa.

Innym słynnym niemieckim elfem, jest Król Elfów/Olch z wiersza Goethego. Jest on tam symbolem śmierci, co całkiem ciekawie wiąże się z innymi wróżkami (Ao Sidhe), o których będzie za jakiś czas...

Tymczasem na Wyspach Brytyjskich elfy były uznawane za psotników powodujących różne dolegliwości, takie jak nagłe bóle (tłumaczone poprzez bycie postrzelonym przez niewidzialną strzałę przez elfa), a także paraliż nocny. A, jak wiadomo, paraliż nocny był uznawany czasami za seksualną napaść.

Jednocześnie jednak Wyspy Brytyjskie to miejsce połączenia się folkloru germańskiego i celtyckiego. W ten sposób elfy przybierają wiele elementów celtyckich.

I chyba nie ma na to lepszego przykładu niż Elfhame, kraina wróżek z folkloru szkockich Lowlands i północnej Anglii. Jest to ewidentne przekształcenie nordyckiego Alfheim.

Inny przykład znajdziemy w Walii, gdzie istnieje pewne rozróżnienie wróżek (Tylwyth Teg) na pięć grup:

Bwbachod (duchy domowe, podobne do brownie)
Coblynau (duchy kopalń)
Ellyllon (elfy)
Gwraggedd Annwn (damy jezior)
Gwyllion (duchy gór)

Do tego, warto także wspomnieć o jednych z najbardziej znanych wróżek, czyli irlandzkich Ao Sídhe, ludzie spod wzgórza/kurhanu. Irlandzkie wróżki można z łatwością uznać za jedne z najbliższych dla ludzi, przynajmniej z punktu widzenia (nieprawdziwych) źródeł historycznych. W końcu Księga Inwazji (Lebor Galába Érenn) wspomina o nadludzko uzdolnionym ludzie Tuatha Dé Dannan, który miał rządzić Irlandią, zanim przypłynęli na nią Milezjanie (Galowie). W rzeczywistości (albo raczej, zgodnie z mitami irlandzkimi) Tuatha Dé Danann mieli być irlandzkimi bogami, ale jednak zostali zachowani przez średniowiecznych skrybów w kulturze Irlandii jako jej dawni, pogańscy królowie. Byli to, kolejno:

Nuada (przerwane)
Bres
Nuada (objęcie władzy po raz kolejny)
Lugh
Aochaid Ollathair
Delbáeth
Fiach
Mac Cuill, Mac Cecht, Mac Gréine (triarchia - trzech królów)

A więc można powiedzieć, że Irlandią niegdyś rządziły elfy!

Sama zaś nazwa Tuatha Dé Dannan oznaczać ma "lub bogini Danu".

Oczywiście, to, że Tuatha Dé Dannan byli tak blisko ludzi, nie oznacza, że inne Ao Sidhe nie bywały tajemnicze i mroczne. Zasoby irlandzkich wróżek są bezdenne i zawierają takie perełki jak chociażby banshee.

Zresztą, cząstka "sidhe", obecnie utożsamiana z wróżkami, ma różne tłumaczenia. Najczęściej mówi się o wzgórzu, aczkolwiek oryginalnie chodziło o specyficzne wzgórza z pozostałościami megalitycznych konstrukcji. Czasami jednak używa się słowa "kurhan", co sprawia, że wróżki nabierają złowieszczego wydźwięku.

I na koniec, aby zakończyć dobrze te celtycko-nordyckie wyobrażenia o elfach, warto wspomnieć o dwójce monarchów, którzy pochodzą ze średniowiecznej i renesansowej "popkultury". Chodzi mianowicie o Oberona i Tytanię.

Oberon, w niektórych wersjach również Auberon lub Alberon, jest postacią występującą w wielu dziełach średniowiecznych i renesansowych.

Według jednego z nich, chanson de geste o Huonie z Bordeaux, Oberon miał być przystojnym mężczyzną, aczkolwiek przeklętym w ten sposób, że miał wzrost trzylatka. Jego matką miała być Morgana le Fay, a ojcem Juliusz Cezar.

Innym ważnym dziełem zawierającym w sobie Oberona, jest Sen nocy letniej Szekspira. Jest on tam przedstawiony jako król wróżek i mąż Tytanii.

Tytania została jednak wymyślona przez Szekspira, choć ma ona całkiem długawą tradycję w postaci archetypu Królowej Wróżek. W końcu ktoś musiał rządzić tym tłumem wróżek, a kto pasowałby lepiej do tej dziwnej, nieziemskiej gromadki niż królowa, tym bardziej kontrastująca z patriarchatem ludzi oraz mogąca uosabiać cechy bogini płodności, natury i wegetacji?

Znanymi imionami królowych wróżek były:

Aibhell
Ainé
Cliodna
Oonagh
Mabd

Elfopodobne istoty z innych stron świata

Jak mówiłem, elfy mogą być z łatwością sprowadzone do postaci humanoidalnych wróżek.

To też sprawia, że za elfa można uznać bardzo wiele różnych istot z różnych mitologii i folklorów. Wikipedia wymienia w tej roli między innymi rzymskie fata czy słowiańskie wiły, a nawet zauważono tam podobieństwo elfów do greckich satyrów (zarówno w kontekście duchów natury, jak i całkiem rozbuchanej seksualności). A jak satyry, to warto wspomnieć także o nimfach.

Na przykład hinduistyczne duchy natury, yaksze (ich żeńska wersja nazywa się yakshini). Są oni związani z lasami, wodami, płodnością i bogactwem. Z tym ostatnim aż tak bardzo, że Kubera, bóg bogactwa, jest uznawany za króla yaksz, a do tego często towarzyszy on Lakszmi, bogini bogactwa, dobrobytu i sztuki.

Tymczasem na Filipinach istnieją legendy o engkanto, czyli duchach/istotach żyjących w dziczy, które, jak nazwa wskazuje, są w jakiś sposób magiczne. Choć potrafią okazać się groźne, mogą także stanowić duchy opiekuńcze dla domów. Do tego zdarzają się przypadki bardziej przyjaznych engkanto, a nawet ich romansów z ludźmi. Wady wrodzone albo nienaturalne piękno były uznawane za oznakę, że ojcem dziecka może być engkanto.

Złą wersją engkanto były dalaketnony. Ich nazwa pochodzi od odmiany figowców zwanych Dalakit, w których miały one mieszkać. Co ciekawe, ich uszy mają być szpiczaste, przypominające liście.

Do tego jeszcze można wyliczyć:

Canotila - istoty z legend Siuksów, które stanowiły posłańców ze świata duchów i pojawiały się w snach Siuksów. Ich nazwa oznacza "małych mieszkańców drzew"
Kurupira - istoty z folkloru brazylijskiego, rudowłose i niskie, posiadające stopy tył na przód, przez co robią ślady na odwrót i mylą myśliwych
Mrenh kongveal - istoty z folkloru khmerskiego, opiekujące się zwierzętami.
Yumboes - małe humanoidy z folkloru senegalskiego. Mierzą około 2 stóp wzrostu, mają perłowo białą skórę, srebrne włosy i uwielbiają urządzać uczty, na które zapraszają ludzi
i wiele innych

Co jednak ciekawe, to to, że wiele z tych elfów jest całkiem niskawej postury. Choć próbowałem tego unikać, całkiem sporo wróżek nie jest zbyt wysokich, przypominających bardziej krasnoluda aniżeli elfa.

Nie jest to jednak całkowity błąd, bo rozmiary elfów w mitologiach bardzo często są spekulowane nie jako podobne do tych ludzkich.

Elfy świętego Mikołaja

Tomte na XIX-wiecznej
kartce bożonarodzeniowej

Nim przejdziemy do typowej popkultury, warto powiedzieć także coś o elfach, o których egzystencji serdecznie zapominam i przypominam sobie o tym jedynie, gdy mnie szlag trafia, że nie mogę znaleźć obrazków normalnych elfów na Canvie!

Elfy świętego Mikołaja to wymysł XIX-wieczny, choć zdecydowanie korzysta on z elementów występujących w folklorze. W końcu w folklorze było całkiem sporo wróżek domowych, które naprawiały różne rzeczy w domu, a przez to były całkiem przypominały tych rzemieślników.

Jedną z takich istot były wspomniane wcześniej jako kojarzone z elfami, tomte (Szwecja) i nisse (Dania i Norwegia). Poza tym były jeszcze brownie, domowoje itd.

Jednakże prawdziwe połączenie elfów z Bożym Narodzeniem nastąpiło w 1823, gdy to w poemacie anonimowego autorstwa, A Visit from Saint Nicholas, tytułowy Mikołaj został porównany do elfa. Dokładniej, do pulchnego, wesołego, starego elfa.

I od tego czasu mamy elfy świętego Mikołaja!

Do tego warto dodać także informację o tym, że w krajach anglosaskich pojawia się zabawa zwana elf na półce (elf on the shelf), w której stawia się na półce figurkę elfa, żeby pilnował on, czy dzieci są grzeczne.

Elfy Tolkiena

Niemniej, nie można mówić o współczesnych elfach, nie mówiąc o Tolkienie.

Tolkiena można z łatwością określić mianem ojca gatunku. To on zapoczątkował rasy fantastyczne, jakie znamy, stworzył orków, a także ukształtował gatunek fantasy, jaki znamy dziś (między innymi dzięki esejowi "O baśniach"). Doczekał się nawet osobnej kategorii naukowej (tolkienistyka).

I zdecydowanie ulubionymi tworami Tolkiena były elfy.

Tylko że te elfy były zdecydowanie czymś innym niż wróżkowe istoty z mitów germańskich czy folkloru Wysp Brytyjskich. Były one w zasadzie ludźmi, z dokładnie tego samego poziomu egzystencji co ludzie, aczkolwiek zdecydowanie bardziej faworyzowani.

Mówiąc o elfach tolkienowskich, należy w zasadzie zapomnieć o całej wiedzy folklorystycznej. Elfy Tolkiena są bardzo osobne od tych z folkloru.

Elfowie, zwani także w swym języku Quendi, byli pierwszymi Dziećmi Ilúvatara, obudzonymi tuż po stworzeniu gwiazd. Ich zachwyt pięknem przyrody sprawił, że zostali zaproszeni do Valinoru przez Oromëgo, jednego z Valarów. W efekcie zaczęła się wielka wędrówka elfów na zachód, w której jednak zaczął przeszkadzać Melkor. Pod jego wpływem niektórzy zawracali i się zatrzymywali.

Spekuluje się, że ci, którzy zostali nad jeziorem Cuiviénien, zostali przez Melkora złapali i udręczeni do tego stopnia, że przemienili się w orków.

W końcu jednak Melkor się doigrał i... Część Śródziemia zakończyła swoje istnienie!

Tymczasem podróż elfów trwała, powstawały kolejne odłamy, część wędrowała dalej, podczas gdy inni zostawali... Obecnie można podzielić te wszystkie elfy na kilka grup:

Eldarowie - ci, którzy wyruszyli z Cuiviénien

Vanyarowie - zwani również elfami pięknymi; ci, którzy dotarli do Amanu i w nim pozostali
Ñoldorowie - ci, którzy dotarli do Amanu, ale pod wrócili do Śródziemia po tym, jak Melkor wykradł Silmarile. Za swoje zbrodnie (wojenne) mieli zostać wygnani z Amanu do końca Trzeciej Ery.
Za ich ostatniego króla uznaje się Gil-galada.
Innym ich przedstawicielem jest Galadriela. Gdy odmawia ona wzięcia Jedynego Pierścienia, który oferował jej Frodo, to właśnie to sprawiło, że okazała się godna powrócić do Amanu.
Należy do nich także, w teorii Elrond, który jednak był pół-elfem, narodzonym z dwójki pół-elfów, Eärendila i Elwingi.
Teleri - szczep elfów, których część dotarła do Amanu

Falmari - zwani także elfami morskimi; ci z Telerich, którzy dotarli do Amanu
Sindarowie - zwani także elfami szarymi lub półmroku; ci z Telerich, którzy pozostali w Beleriandzie. Ich przedstawicielami są elfy z Mrocznej Puszczy, w tym Thranduil i jego syn, Legolas, a także mąż Galadrieli, Celeborn.
Nandorowie - ci, którzy odłączyli się po wschodniej stronie Gór Mglistych.

Avari - ci, którzy pozostali w Cuiviénien.

Oczywiście, istnieje także rozróżnienie na Calaquendi, elfy światłości, które widziały światło Dwóch Drzew w Amanie, oraz Moriquendi, elfy ciemności, które do Amanu nigdy nie dotarły... Choć z drugiej strony znamy wszyscy co najmniej jednego elfa pośród Sindarów, który wreszcie przybywa do Amanu... A przynajmniej tak się wydaje, bo nigdy nie widzimy, jak Legolas i jego krasnolud do wsparcia emocjonalnego (emotional support dwarf! xD) docierają do Amanu.

infografika Agnaton; CC BY-SA 4.0

źródło: https://lotr.fandom.com/pl/wiki/Elfowie?file=Plemiona_Elf%C3%B3w.png

choć pierwowzór pochodzi z wikipedii:

https://pl.wikipedia.org/wiki/Quendi#/media/Plik:Plemiona_Elf%C3%B3w.svg

Jednak historia elfów nie kończy się na tym, że się poosiedlali na Śródziemiu i w Amanie ani nie na pokonaniu Morgotha (bo, przypominam, Melkor=Morgoth).

Elfowie są ważnym elementem historii Pierścieni Władzy. To właśnie jednego z nich, Celebrimbora, odwiedził Sauron pod postacią Annatara i nakłonił go do wykucia Pierścieni Władzy. Razem wykuli dziewięć pierścieni dla ludzi i siedem dla krasnoludów. Gdy jednak Annatar wyruszył w drogę (jako Sauron musiał wrócić do Mordoru), Celebrimbor wykuł trzy pierścienie dla elfów:

Narya - pierścień ognia
Nenya - pierścień wody
Vilya - pierścień powietrza

Z uwagi, że zostały wykute bez Saurona, nie miał on nad nimi takiej władzy. Sauron jednak próbował je zdobyć, co doprowadziło do wojny między nim, a elfami.

Elfowie mogą być z łatwością określeni jako wyidealizowani ludzie, tudzież aniołowie.

Przypominają z wyglądu ludzi, lecz są od nich wyżsi i smuklejsi. Nie starzeją się. Ich twarze przybierają trudne do opisania rysy, ani świadczące o młodości, ani o starości.

Elfowie rozwijały się wolniej niż ludzie. 20-letni elf odpowiadał wyglądem 7-letniemu dziecku, aczkolwiek umysłowo był z pewnością dojrzalszy. Dojrzewanie rozpoczynali około 50. roku życia. Dojrzałość fizyczną osiągali zaś koło 100 lat.

Byli nieśmiertelni. Jeśli się ich zabiło, mogli oni powrócić do swoich ciał.

Elfowie mieli lepsze zmysły, piękne głosy i w ogóle...

Nic dziwnego, że współczesne elfy są takie przeidealizowane i/lub aroganckie.

Ale co należy pamiętać o wkładzie Tolkiena w elfy?

Cóż, uczynił on z elfów rasę, istoty na poziomie podobnym do ludzi. Stało się to obecnie standardem w historiach o elfach.

Elfy w popkulturze

Przejdźmy wreszcie do elfów z popkultury.

Elfy stanowią jedną z najczęściej występujących ras w fantastyce. Jedyna rasa, która pojawia się częściej, to ludzie, ale ludzie są wszędzie, więc to nikogo nie powinno dziwić.

Ogólnie, w fantastyce możnaby było zrobić podział elfów na 3 kategorie:

elfy tolkienowskie - najczęstsze, rasa podobna do ludzi
elfy wróżkowe - w zasadzie fae, często również w oryginale, a jako elfy przetłumaczone w wyniku problemów z tłumaczeniem (jak Okrutny książę). Z tego powodu mają ograniczenia podobne do reszty wróżek: żelazo, niemożliwość kłamania itd.
elfy domowe - również istoty wróżkowe albo okołowróżkowe, jednak bardziej niż jakiegoś lorda fae, przypominają stare, dobre, pomocne duszki domowe

Oczywiście, 99% przypadków, które tu będę omawiać, to elfy tolkienowskie.

Niemniej te elfy tolkienowskie mogą być również podzielone na kategorie. Zazwyczaj elfy funkcjonują w trzech formach, często istniejących jako podrasy:

elfy leśne - związane z naturą. Najczęściej, jeśli korzystają z magii, jest to forma magii natury. O wiele częściej jednak spotkamy wśród nich łuczników
elfy mroczne - zazwyczaj złe, związane z formą magii mroku, która czyni z nich wyraźnie inne istoty niż ich pobratymcy. Często żyją w podziemiach czy innych Podmrokach, choć co do zasady nie są fizycznie zdegenerowani jak jakieś morloki.
elfy wysokie - związane z potężną magią. Najczęściej to właśnie one są pełne arogancji, jednakże to właśnie one też bywają najczęściej spotykane przez ludzi i są z nimi sprzymierzeni.

Oczywiście, jeśli by się przyczepić, możnaby powiedzieć o innych odmianach, jednak te trzy są najczęstsze. Co więcej, ich trzy cechy - powiązanie z przyrodą, magią lub siłami mroku - bardzo często mogą być przyporządkowane także do innych szczepów elfów.

A więc, zaczynajmy!

D&D

Zacznijmy może od Lochów i smoków, bo to dzieło jest całkiem ważne. W sumie, można by było powiedzieć, że jest to drugie po twórczości Tolkiena najważniejsze dzieło jeśli chodzi o elfy w fantastyce.

Niemniej, należy tu zwrócić uwagę, że elfy będą się bardzo różnić od siebie w zależności od settingu.

W Zagubionych Krainach elfy (Tel'Quessir) zostały stworzone prze Corellona Lathandera. Według legend, powstały z jego krwi w trakcie jego walki z Gruumshem, To pierwsze pokolenie elfów miało niesamowite zdolności zmiany formy, jak na istoty chaotyczne przystało. Niektórzy z tych pierwszych elfów zostali członkami elfickiego panteonu, zwanego również Seladrinem.

Te pierwsze elfy podróżowały po całym multiwersum, zaludniały je... Jednak zawsze mogły wrócić do Arvandoru, domeny Corellona.

Zawsze, ale do czasu. Żona Corellona, Araushnee, jedna z tych pierwotnych elfów, która otrzymała boskość, nakłoniła bowiem inne pierwotne elfy, aby porzuciły swą zmienną formę i przybrały formy stałe... Tak właśnie powstały pierwsze elfy takie, jakie znamy.

Działania żony jednak nie spodobały się Corellonowi (zresztą, nie po raz ostatni). Nie chodziło jedynie o to, że elfy nagle przestały móc zmieniać kształty. Wraz z utratą tej zdolności u swoich poddanych, nastąpiło ograniczenie tej zdolności u jego samego. Dlatego właśnie Corellon wyrzucił wszystkie elfy, które nie były bogami, z Arvandoru i postanowił nawet nie przyjmować ich na stałe po śmierci.

Dlatego właśnie elfy się reinkarnują. Jeśli były grzeczne i oddawały część Seladrinowi, przybywają do Arvandoru na jakiś czas, po czym wracają na plan materialny jako noworodki.

Och! I elfy nie śpią. Zamiast tego wchodzą w trans, w trakcie którego mogą sobie przypomnieć wszystkie wspomnienia. W zależności od wieku, elfy te mogą przeżywać wspomnienia z czasów, gdy były jeszcze zmiennymi duchami, czasów własnego życia albo swoich wcześniejszych żyć.

Co ciekawe, elfy Zagubionych Krain dzielą się na wiele różnych rodzajów:

elfy wysokie

elfy księżycowe (srebrne) - posiadające bladą, trochę niebieskawą skórę. Są nomadyczni i stanowią jedną z najpopularniejszych podras elfów
elfy słoneczne (złote) - posiadające bardziej ludzkie odcienie skóry. Mają wrodzony talent magiczny
elfy gwiezdne - żyjące we własnym, odosobnionym półplanie zwanym Sildeyuir
eladrini - elfy żyjące w Dzikiej Kniei. Ich wygląd zmienia się wraz z porami roku

elfy sylwańskie - kategoria zrzeszająca dwa odmienne rodzaje elfów, czasami jednak ze sobą mylone lub utożsamiane:

elfy leśne (miedziane) - posiadające miedziano-brązową lub zieloną skórę. Żyją w głębi magicznych lasów
elfy dzikie (zielone) - unikające cywilizacji, obecne w 3 i 4e.

elfy wodne - elfy żyjące pod wodą. Mają niebieską skórę, co upodabnia je do trytonów.
elfy śnieżne - elfy żyjące w mroźnych krainach.
elfy astralne - zamieszkujące Plan Astralny
avariel (elfy skrzydlate) - elfy ze skrzydłami
lythari - elfy zmieniające się w wilki

Do tego są jeszcze drowy, czyli elfy mroczne. Drowy są rasą, którą "opiekuje się" była już żona Corellona, dawniej Araushnee, dziś Lolth.

Drowy są rasą żyjącą w Podmroku, rozległej krainie złożonej z sieci tuneli pod resztą świata. Mają oni ciemną skórę, zazwyczaj ukazywaną jako szara albo fioletowa. Ich kultura jest odzwierciedleniem ich bogini. Kobiety są większe i silniejsze od mężczyzn, tak samo jak to dzieje się u pająków. No i są złe, jak na wyznawców jednej z Lordów Demonów przystało.

A przynajmniej tak dzieje się u udadrowów, tych, którzy poszli za Lolth do Podmroku, bo lorendrowy i aevendrowy są czymś trochę innym. Niemniej, te dwa rodzaje drowów są bardzo rzadkie i zostały chyba jedynie wspomniane w jednej z książek R.A. Salvatore...

Och! I oczywiście, warto wspomnieć o tym, że nawet jeśli ktoś urodził się wśród udadrowów, nie oznacza to, że jest się złą osobą... Tylko że długo się tam nie przeżyje, bo styl życia jest gorszy niż w niejednym korpo, istnieje sieć manipulacji, a do tego, jeśli jakimś cudem uda się wydostać z Menzoberranzanu (stolicy drowów), prawdopodobnie za takim nieszczęśnikiem zostanie wysłany pościg zawierający między innymi dridery, drowy przeklęte w pół-pajęcze formy... A więc, tamtejsza kultura i jej egzekwowanie sprawia, że trudno o dobre drowy, chyba że wychowane poza tą kulturą.

Inną wizję elfów znajdziemy jednak w Eberronie.

Przede wszystkim, Eberron jest settingiem pozbawionym ewidentnych działań bóstw, przez co ich geneza, tak mocno związana z bogami, musiała ulec zmianie. Dlatego też elfy z Eberronu wyewoluowały z eladrinów z planu zwanego Thelanis (odpowiednika Dzikiej Kniei). W Erze Gigantów zostały zniewolone przez olbrzymy z Xen'drik, jednak odzyskały wolność w Erze Potworów, a niedługo potem założyły kraj zwany Valenar.

Elfy z Eberronu dzielą się również na zupełnie inne grupy, wyznaczane przede wszystkim przez różnice kulturowe:

Aereni - elfy zamieszkujące wyspy Aerenal. Są rządzone przez grupę przodków zwaną Bezśmiertnym Dworem, grupę elfów znajdujących się w swoistym stanie między życiem, a śmiercią utrzymywanym przez pozytywną energię (przez co nie są oni oficjalnie nieumarłymi)
Tairnadal - elfy zamieszkujące zarówno północ Aerenal, jak i tereny Khorvaine. Podobnie jak elfy kultury Aereni, ich religia przyjmuje formę kultu przodków, aczkolwiek ich obiekt kultu to legendarni przodkowie zwani Duchami Przeszłości. Duchy te miały być wielkimi bohaterami, a więc elfy Tairnadal oddają im część, próbując odtworzyć ich heroizm.
elfy z Khorvaine - elfy zamieszkujące miasta Khorvaine. Ich praktyki w dużej mierze podpadają pod tradycje narodowe, choć im też zdarza się praktykować kult przodków.
Elfy z Khorvaine są związane z dwoma domami - Phiarlan i Thuranni - które posiadają Smoczy Znak Cienia
Khoravarzy - pół-elfy z Khorvain, stanowiące osobne społeczeństwo.
Krwawe Żagle - elfy wywodzące się z Aerenal, aczkolwiek wypędzone stamtąd po tym, jak poparły dom Vol w wojnie z Bezśmiertnym Dworem. Osiedliły się one w Księstwach Lhazaar, tworząc Księstwo Krwawych Żagli.
Elfy te często parają się nekromancją.
Drowy - odmiana ciemnoskórych elfów, które pozostały na Xen'drik. Według legend, byli oni stworzenie przez olbrzymy na podobieństwo nocy, by walczyć z innymi elfami, które się buntowały. Gdy jednak smoki zniszczyły cywilizację gigantów, drowy pozostały w większości w dżunglach Xen'drik. Część z nich jednak udała się do Khyber (eberronowej wersji Podmroku).
Drowy te dzielą się na trzy plemiona związane z ich praktykami religijnymi:

Vulkoori - wyznawcy boga skorpionów, Vulkoora. Dominują grupa.
Sulatar - drowy kontynuujące praktyki olbrzymów
Umbragen - drowy, które wyznają kult wewnętrznego Cienia (co wiązać się może z Cieniem z Mrocznej Szóstki). Do tego ich skóra jest widocznie ciemniejsza od reszty, co sprawia, że jeszcze bardziej zlewają się z ciemnością.

Tymczasem w świecie zwanym Krynn, znanym również jako Dragonlance, mamy inny podział elfów:

Silvanestri - wysoko uzdolnione magicznie elfy, żyjące w odosobnieniu od innych ras w krainie zwanej Silvanestri. Mają zdolności telepatyczne. Żyją w lasach, w których modyfikują drzewa w piękne struktury. Nie utrzymują kontaktu z innymi rasami, z wyjątkiem swoich sług, Kagonestri.
Przedstawiają sobą archetyp elfów wysokich.

Mroczne elfy - elfy Silvanestri, które postanowiły służyć siłom zła

Qualinestri - elfy, które odłączyły się od Silvanestri i poszły za Kith-kanem, wnukiem Silvanosa. Tworzą budowle według tego, jak rosną drzewa, co daje ich budowlą specyficzny wygląd.
Kagonestri - tak zwane dzikie elfy, prowadzące barbarzyński tryb życia (w sensie, są barbarzyńcami, co w D&D ma niekoniecznie pejoratywne wybrzmienie). Śpią na drzewach (nie zmienionych magicznie) albo w naturalnych jaskiniach.
Są uznawane przez elfy Silvanestri za sługi, a przez Qualinestri za niewolników.
Przedstawiają sobą archetyp elfów leśnych.
Dargonestri - elfy morskie, żyjące w oceanicznych głębinach. To bardzo ułatwia im izolacjonizm.
Dimenestri - elfy brzegowe, żyjące w przybrzeżnych wodach. Mają zdolność do zmiany w wydry.
Lucanestri - elfy uznawane za lądowy odłam Dimenestri.

No i oczywiście, jest jeszcze Athas, czyli Darksun. Elfy z Athas są bardzo ksenofobiczne, żyjąc w plemionach. Każdy spoza plemienia, niezależnie czy jest elfem czy nie, jest traktowany jako wróg. Elfy z Athas słyną ze swoich zdolności do długich biegów.

Magic the Gathering

W MtG elfy są jedną z najpopularniejszych ras. Właściwie, są one jedną z ras charakterystycznych, a dokładniej dla zieleni. Oczywiście, jako rasa istot rozumnych, bardzo często elfy miewają reprezentację w danym kolorze częściowo przez przypadek. Bo na przykład nic w lore nie sprawia, że Moon Blessed Cleric musi być elfem (a dokładniej, pół-elfem). Równie dobrze mógłby to być krasnolud czy normalny człowiek, ale jest to elf.

I w sumie, nie można się dziwić temu, że są charakterystyczną rasą dla zieleni, bo aż 61,9% wszystkich elfów jest czysto zielonych! Zieleń to bowiem kolor natury, a elfy bardzo często są z tą naturą związane.

Drugą największą kategorią, o dziwo, jest przeciwstawna do zieleni czerń (7,7%). Jest to jednak prawie dziewięciokrotnie mniej. Czarne elfy reprezentują okrucieństwo, często nawiązując do celtyckich wróżek albo innych mrocznych rytuałów. Głównymi źródła czarnych elfów są plany Lorwynn-Shadowmoor i Kaldheim.

Następną grupą jest biel (2,6%), czyli kolor sprzymierzony z zielenią. Białe elfy mogą być często sprowadzane do wątku pomocy społeczeństwu. Są szoferami, celebrytami czy uzdrowicielami. Dużo białych elfów pochodzi z Nowej Capenny i Zagubionych Krain.

Podobna ilość elfów występuje w błękicie (2,3%). Wiele z nich jest przedstawionych jako magowie. Dużo niebieskich elfów pochodzi z crossoverów z Władcą Pierścieni/Hobbitem i D&D.

I na koniec, najmniej spośród wszystkich barw podstawowych, jest elfów czerwonych (0,4%). Właściwie, dwa z nich to zaklinaczka dzikiej magii (Delina) i drowowy szaman z crossoveru z D&D. Jest też jedna elfia łuczniczka z Dominarii, której czerwień poniekąd wynika z interakcji z barwami Grull.

Największym duetem zaś są barwy Golgari (6,5%, czyli więcej niż większość pojedynczych barw). Elfy Golgari mają zarówno być związane z nekromancją (inherentna zieleń elfów + inherentna czerń zombie), ale i stanowić symbolikę okrucieństwa natury czy też unifikować inne aspekty elfów (jak mroczne i jasne elfy).

Następna jest zaś Selesnya (5,9%), czyli elfy łączące cywilizację z naturą. Większość z tych elfów jest przedstawiana w otoczeniu natury, często w pozytywnym wydźwięku, lecząc, chroniąc itd.

Tymczasem elfy w barwach Simic (5,4%) łączą w sobie mądrość i przyrodę.

Inną dostrzegalną kategorią są elfy w barwach Grull (2,2%), czyli swoiste elfy na wojennej ścieżce.

Bardzo mało jest zaś elfów w barwach Azorius, Dimir, Rakdos, Orzhov, Izzet i Boros. Każde z nich nie przekracza nawet 1%.

Jeśli zaś chodzi o tria, dominuje tu Naya (2,2%). Nayowe elfy łączą w sobie ekspresje czerwieni, cywilizacyjne struktury bieli i oczywiście naturę z zieleni.

Są także pojedyncze przykłady elfów w Bancie, Sultai i Temurze, a także jeden bezbarwny elf-artefakt.

Jak można się domyślać, elfy istnieją na wielu różnych planach i bardzo się od siebie różnią w zależności od planu. A więc wymieńmy ich kilka:

Alara - elfy Alary żyły początkowo na odłamku Nayi, stanowiąc ważną część kultu hydry Progenitusa.
Avishkar (dawniej Kaladesh) - elfy, które lubią inspirować się przyrodą, by tworzyć piękne, harmonijne wynalazki
(Nowa) Capenna - głównie członkowie rodziny Cabaretti, związanej z wyprawianiem hucznych przyjęć
Dominaria - Elfy Dominarii są bardzo zróżnicowane (jako że Dominaria przez długi czas była głównym planem MtG), dlatego warto wyróżnić ich rodzaje:

elfy z Keld (dawniej elfy Skyshroud) - elfy o szarej skórze. Obecnie często przedstawiane, podobnie jak inni mieszkańcy Keld w sposób podobny do wikingów.
elfy Llanovar - elfy zamieszkujące wielki las Llanovar. Są całkiem całkiem ksnofobiczne i do czasu Inwazji Phyrexian (nie wiem jednak, której, bo były dwie) żyły w siedmiu królestwach zwanych elfhame'ami.
elfy z Quirionu - elfy z elfiego państwa. Bardzo mocno związane z siłami dobra.
elfy yavimayańskie - elfy zamieszkujące lasy wyspy Yavimaya. Słyną z tego, że ujeżdżają bestie zwane kavu.
i wiele innych

Eldraine - elfy związane z Eldraine można podzielić na dwie kategorie. Te, które są na dworze Locthwain, rządzonym przez królową-elfkę, bardziej wpasowują się w dworską etykietę. Tymczasem elfy z Dziczy są bardziej dzikie, jeżdżą na wilkach lub lisach.
Elfy z zamku Redtooth są przeklęte i co noc zmieniają się w lisołaki.
Kaldheim - elfy z Kaldheim zamieszkują świat Skemfar i są podzielone na dwa klany: elfów cienistych (związanych z czernią) i leśnych (z zielenią). Połączenie ich nastąpiło dopiero za sprawą króla Haralda, brata Tyvara Kella.
Bogowie elfów, Einirowie, zostali zastąpieni przez obecnych bogów, panteon Skoti. Czczą oni obecnie Węża Kosmosu, Komę.
Lorwynn-Shadowmoor - elfy z Lorwynnu mają rogi i kopyta. Słyną ze swojej arogancji i poczucia wyższości wynikającego z uznawania siebie za piękne istoty. Wszelkie niedoskonałości i odstępstwa od elfich standardów piękna są jednak uznawane w ich społeczeństwie za niewybaczalne grzechy. Zresztą, inne istoty są uznawane przez lorwyńskie elfy za odrazę dla oczu (eyeblight) i często się na nie poluje. Och! I hodują różne rośliny, w tym pasożytnicze i dające potężne trucizny.
Gdy jednak Lorwynn przemienia się w Shadowmoor, elfia obsesja na punkcie piękna sprawia, że dążą one do ochrony nielicznych rzeczy, które są w Shadowmoorze piękne. Tym samym elfy stają się tam jedną z nielicznych sił uznawanych za dobro.
Królowa Wróżek, Oona, stworzyła swojego awatara, którzy przybrał formę elfki Maralen. Maralen jednak zyskała samoświadomość, zbuntowała się i ostatecznie pozbyła się królowej, samemu stając się nową królową wróżek. W efekcie, Maralen jest elfką i wróżką jednocześnie.
Ravnica - elfy Ravnici są związane bardzo mocno z trzema gildiami:

Rój Golgari - elfy Devkarin, uznawane za elfy mroczne, często związane z różnymi mrocznymi sztukami, w tym nekromancją. Jednymi z elfów Devkarin są Jarod, grzybowy licz, który pełnił przez jakiś czas rolę mistrza gildii, oraz Izoni.
Konklawe Selesnyi - elfy Silhana. pełniące role rycerzy, łuczników i kleryków w tym ekologicznym kulcie natury. Raczej przyjazne, chyba że zagraża się drzewu świata Vitu-Ghazi albo całej Ravnice.
Simic Combine - elfy, które można uznać za elfy morskie. Wiele z nich poddało się mutacjom, przez co mają cechy zwierząt wodnych.
Jako członkowie Simic Combine, wielu z nich zna się na manipulacji biologią.
Większość z nich jest łysa.

Zendikar - elfy Zendikaru również można podzielić na kilka kategorii, choć to bardziej kategorie kulturowe/narodowościowe.

Naród Joraga - elfy zamieszkujące Splątaną Dolinę na kontynencie Bala Ged. Są nieustraszone i praktykują kult przodków.
Prawie wymarły po tym, jak Eldrazi się uwolniły.
Najbardziej znanym elfem Joraga jest Nissa Revane, była planeswalkerka, potężna elementalistka i członkini-założycielka Gatewatch.
Naród Mul Daya - elfy zamieszkujące Dzicz Guum, słynące ze swojej skrytości. Wielu z nich było asasynami i szpiegami. Praktykowali kult elfiego ducha zwanego Obuum, a także kult przodków połączony z nekromancją.
Gdy Eldrazi się uwolniły, elfy Mul Daya wyginęły
Naród Tajuru - elfy często spotykane na kontynencie Murasa, żyjące w koronach wielkich drzew.

No i do tego dochodzą jeszcze inne plany, na których występują elfy, jak: Duskmourn, Fiora, Kylem, Mirrodin czy Shandalar.

Warcraft

W Warcrafcie, elfy są jedną z rdzennych ras Azeroth. Dosłownie, są efektem ewolucji organizmów rdzennych dla Azeroth, w przeciwieństwie do ras, które pochodzą od tytanicznych konstruktów (ludzi, krasnoludów, gnomów itd.), lub przybyłych z innych planet (orków, ogrów, draenei).

Elfy wyewoluowały bowiem z nocnych trolii, które osiedliły się na skraju Studni Wieczności. Pod wpływem energii magii tajemnej, powoli przekształciły się one w nocne elfy (Kaldorei), które stworzyły potężne imperium. Obecnie, nocne elfy są kulturą bardzo lubiącą naturę, praktykującą druidyzm i kult bogini księżyca, Elune.

Później pojawiły się kolejne odmiany:

elfy wysokie (Quel'dorei) - potomkowie wysoko urodzonych elfów nocnych, które ocalały po zniszczeniu Studni Wieczności, ale nie chciały zaprzestać praktykowania magii tajemnej. Zostały więc wygnane na drugi koniec świata, na kontynent zwany dziś Królestwami Wschodnimi. Tam zaczęły powoli mutować: ich skóra stała się bledsza. Założyły królestwo Quel'thalas i stworzyły tam Słoneczną Studnię, która dostarczała im magicznej energii potrzebnej im do życia.
Wysokie elfy słynęły z potężnych zdolności magicznych. To właśnie one nauczyły ludzi magii tajemnej.
elfy krwawe (Sindorei) - elfy wysokie po rebrandingu. Gdy zniszczono Słoneczną Studnię, elfy utraciły stały dostęp do magii, którą się żywiły, co zmusiło księcia Kael'thasa do wątpliwych moralnie sojuszy.
elfy nightborne (Shal'dorei) - wysoko urodzone elfy, które pozostały w mieście Suramar. Podobnie jak elfy wysokie, oni także cierpieli na głód magii, choć zaspokajali go Nocną Studnią.
elfy pustki (Rendorei) - elfy wysokie, które postanowiły żerować na magii Pustki. Pod zwierzchnictwem Allerii Windrunner nauczyły się one bezpiecznie korzystać z tej mocy.

Do tego elfy całkiem łatwo ulegają różnym formom spaczenia, przez co mamy:

banshee - duchy elfek, które są w stanie swoim krzykiem osłabiać żywych, a także są zdolne do opętywania ich.
fal'dorei - elfy nightborne, które w wyniku braku dostępu do magii przemieniły się w pół pajęcze istoty.
felborne - elfy nighborne, które przyjęły do siebie spaczenie energii fel.
nagi - wysoko urodzone nocne elfy, które wraz z Azsharą zatopiły się w morskich otchłaniach, gdzie przyjęły ofertę starego boga, N'zotha i stały się wężopodobnymi istotami
nightfallen - elfy nightborne, które w wyniku braku dostępu do magii osłabły i zaczęły mutować. Stan ten można jeszcze odwrócić, czego przykładem jest Thalyssra.
san'layn - krwawe elfy wskrzeszone przez Plagę. Mają pewne wampiryczne cechy.
satyry - nocne elfy, które uległy spaczeniu energią fel. Są również wiązane z Pustką.

Co ciekawe, mimo różnic w genezie, elfy są w stanie mieć dzieci z ludźmi. Każda z trzech sióstr Windrunner miała romans z ludzkimi mężczyznami, a dwie z nich miały z nimi synów. (Sylvanas, jako już nieumarła, nie była w stanie mieć dzieci.)

Pathfinder

Efy w Pathfinderze są rasą humanoidów wyższych i smuklejszych od ludzi. Inną cechą specyficzną dla tych elfów to ich oczy: szerokie i zaokrąglone, z olbrzymimi źrenicami. Sprawia to, że te elfy naprawdę wyglądają nieziemsko...

Zresztą, elfy prawdopodobnie nie pochodzą z Golarionu. Sugeruje się, że pochodzą one z Castrovel, drugiej planety od Słońca. Tak, elfy są z "Wenus". Przybyły jednak na Golarion w Erze Węży i zbudowały tam swoje imperium trwające do Ery Legend.

Gdy jednak miał nastąpić Upadek (Earthfall), w czasie którego wielki meteoryt miał uderzyć Golarion, elfi jasnowidzowie odkryli to zawczasu, przez co znaczna część elfów uciekła z Golarionu, choć także wiele elfich szczepów pozostało.

Po jakichś 2600 lat, elfy jednak powróciły, osiedlając się ponownie w wielu miejscach swojego dawnego imperium, jak chociażby Kyonin. Wykorzystały do tego swoją technologię tworzenia portalii, której sekrety zanikły po Erze Legend.

Elfy w Pathfinderze można podzielić na kilka odmian:

Aiudeen - elfy, które uciekły z Golarionu z powrotem na Castrovel w czasach Upadku i powrócili na Golarion w XXVII wieku przed założeniem Absalomu.
Ayindilar (elfy jaskiniowe) - elfy, które w czasach Upadku zeszły do Krain Mroku (odpowiednika Podmroku z D&D)
elfy jinińskie - elfy, które odłączyły się od Ayindilarów w podróży przez Krainy Mroku i dotarły do Tian Xia, gdzie założyły kraj zwany Jinin.
elfy wodne - elfy żyjące pod wodą, zdolne nią oddychać. Budują swe miasta na dnach oceanu.
elfy z Ostrej Iglicy (elfy szare) - odłam Aiudeen, którzy osiedlili się w okolicach Ostrej Iglicy na Parującym Morzu. Noszą drewniane maski, mówią tylko w języku Aztlanti oraz mają obsesję na punkcie zapobiegnięcia kolejnej katastrofie pokroju Upadku... Och! I mają na pieńku z alghollthu (odpowiednikami abolethów)
Ilverani (elfy śnieżne) - elfy, które żyją w górach Korony Świata. Bardzo nie lubią przedstawicieli innych ras.
Mualijae - elfy, które zostały na Golarionie i osiedliły się na Obszarze Mwangi. Można wyróżnić wśród nich trzy grupy etniczne: Ekujae, Alijae i Kallijae.
Vourinoi (elfy pustynne) - nomadyczne elfy zamieszkujące pustynie północnego Garundu.

Kiedyś (w lore) były także drowy, mroczne elfy, potomkowie elfów, którzy zostali na Golarionie i zeszli do Krain Mroku, gdzie zostali spaczeni przez występujące tam promieniowanie i wpływ Rovaguga, boga zniszczenia uwięzionego wewnątrz Golarionu w Erze Stworzenia, jednego z qlipothów (pierwotnych mieszkańców Otchłani). W efekcie są one z natury złe. Do tego mają całkiem sporo sposobów na czynienie tego zła:

kulty demonów
manipulacja ciałem (fleshwarping)
niewolnictwo
rasizm
ogólne okrucieństwo

Drowy zostały jednak wykasowane z lore, zretconnowane. Wszystko to dlatego, że Pathfinder chciał przestać działać pod OGL (Open Game Licence), więc wszystkie elementy zbyt jednoznacznie wzięte z D&D musiały zniknąć. Wiele elementów zmieniło swą nazwę, jednakże drowy zostały całkowicie wykasowane. Ich miejsce przejęły elfy Avindilar (jako elfy, które zeszły do Mrocznych Krain) i wężoludzie (jako główne zagrożenie z Mrocznych Krain).

Smoczy Książę

Smoczy Książę to seria, która jest wybitnie elficka, jako że elfy stanowią chyba nawet większą część fabuły niż smoki.

Elfy są istotami z Xadii, magicznej krainy na wschodzie. Mają szpiczaste uszy (jak nakazuje zwyczaj ich przedstawiania), ale także i rogi. Każdy elf jest związany z jednym z arkanów magii, co nie oznacza, że wszystkie z nich umieją korzystać z magii ani że muszą się ograniczać jedynie do swojego natywnego rodzaju magii. Elfy te to:

elfy gwiezdne - elfy związane z arkanum gwiazd, rodzące się niezwykle rzadko. Nie da się ich normalnie zabić, bo po śmierci wracają w gwiazdy i mogą z nich powrócić, gdy tylko się one odpowiednio ułożą.
elfy krwawej ziemi - elfy związane z arkanum ziemi.
elfy księżycowe - elfy związane z arkanum księżyca. W czasie pełni potrafią stać się niewidzialne, co czyni z nich świetnych asasynów.
elfy oceanu - elfy związane z arkanum oceanu. U wielu z nich są widoczne dekorujące ich ciała płetwy.
elfy podniebne - elfy związane z arkanum nieba. Część z nich rodzi się ze skrzydłami.
elfy słoneczne - elfy związane z arkanum słońca. W dużej mierze są czarnoskóre. Potrafią przemienić się we wzmocnioną formę, w której z ich ciała bije olbrzymi gorąc.

Elfy są w dużej mierze przeciwstawiane ludziom. Wszystkie są uczone, że ludzie są źli, co sprawia, że wysłanie asasynów, by zabić króla Harrowa i jego syna, nie wydawało się od razu aż takim złym pomysłem.

Co ciekawe, elfy miały także wpływ na rozwój mrocznej magii, jako że to właśnie gwiezdny elf, Aaravos, podarował ją ludzkości.

Warhammer Fantasy

Elfy w Warhammerze Fantasy są rasą stworzoną przez Przedwiecznych, tak samo jak ludzie i krasnoludy.

Elfy są długowieczne. Mogą żyć nawet tysiące lat, co też sprawia, że są w stanie poświęcić się dłuższemu studiowaniu trudnych sztuk, takich jak magia. To też pozwala elfom, a przynajmniej niektórym z nich, między innymi na splatanie wszystkich wiatrów magii w bezpieczną formę zwaną Wysoką Magią. To poszukiwanie perfekcji sprawia jednak, że elfy są narażone na przesadzanie z pewnymi doświadczeniami, a tym samym spaczenie ze strony Slaanesha.

Elfy można podzielić na 3 główne kategorie:

elfy wysokie (Asur) - elfy zamieszkujące Ulthuan, swoistą Atlantydę Mallusa. Elfy te mają dostęp do Wysokiej Magii, a także nauczyły magii (z podziałem na wiatry) ludzi z Imperium
elfy mroczne (Druchii) - elfy, które pod wodzą Malekitha osiedliły się w mroźnym Naggaroth ("Kanadzie"). Są one bardzo okrutne i aroganckie, uznając się za lepszych od innych elfów, a co dopiero inne rasy. Nie mogą jednak podjąć prób anihilacji ich, bo ich gospodarka zależy mocno od niewolników, których porywają w najazdach morskich.
Oficjalnie, w ich społeczeństwie tylko kobiety mogą posługiwać się magią, z wyjątkiem samego Malekitha.
elfy leśne (Asrai) - elfy zamieszkujące magiczny las Athel Loren. Są ksenofobiczne, podobnie jak ich sąsiedzi w tej puszczy - duchy natury.

Elfy są więc jednymi z najbardziej potężnych ras Mallusa, bardzo często stojących u podstaw wielu ważnych wydarzeń w świecie. Na przykład, to właśnie mroczne elfy (niewolnicy) nauczyli Nagasha korzystania z mrocznej magii.

Warto jednak zauważyć jedną ciekawą rzecz: podział na mroczne, leśne i wysokie elfy jest podziałem kulturowym. Gdyby porównać do siebie przedstawicieli tych trzech rodzajów elfów, nie różniliby się wyglądem, z wyjątkiem może ubrań.

Warhammer: Age of Sigmar

AoS jest poniekąd kontynuacją normalnego Warhammera Fantasy (co prawda, przez wielu odrzucaną, bo End Times oznaczało koniec także wszystkiego, co gracze znali i lubili).

Teoretycznie, nie ma tu elfów. Są aelfy, które są elfami pod każdym względem oprócz nazwy.

Aelfy powstały po tym, jak w End Times Slaanesh zaczął pożerać elfie dusze i potem udał się na drzemkę, co wykorzystali nowo wstąpieni bogowie: Tyrion i Teclis (bogowie Hyish), Malerion (dawniej Malekith, bóg Uglu) i Morathi. Uwolnili oni dusze pożartych przez Slaanesha elfów i postanowili je wykorzystać do odtworzenia elfiej rasy, w efekcie powstały trzy grupy elfów:

Córy Khaine'a - aelfy pod kontrolą Morathi. Oddają cześć Khaine'owi (bogu rozlewu krwi jeszcze z czasów WHF), jednak ich wiara była odsysana przez Morathi dla niej samej, przez co ona stała się bogiem, Moratho-Khaine.
Córy Khaine'a pod wieloma względami przypominają Druchii, aczkolwiek bardziej matriarchalne (w ten nieprzyjemny, seksistowski sposób, jeszcze bardziej niż drowy z D&D).
A jeśli już patrzymy na jednostki, warto zauważyć, że w ich szeregach można znaleźć także i takie z nich, które posiadają pewne wężowe cechy, jak chociażby wielkie, wężowe ogony zamiast nóg.
Idoneth Deepkin - pierwsze aelfy, które Teclis próbował odtworzyć z dusz elfów pożartych przez Slaanesha, choć niekoniecznie mu to wyszło. W efekcie wiele z następnych ich pokoleń urodziło się z duszami, które powoli przygasały.
Zresztą, zanim się to okazało, Idonethowie uciekli przed Teclisem w morską otchłań, gdy ten próbował ich oczyścić ze spaczenia, co jednak sprawiało, że ci wpadali w szaleństwo.
W efekcie, Idonethowie są dziś rasą morskich elfów, żyjących pod wodą, i wychodzących na ląd głównie po to, by napaść na jakąś osadę i ukraść dusze ich mieszkańców, by ograniczyć erozje własnych dusz. Robili to bardzo skutecznie, nie pozostawiając żadnych świadków, a pierwszym, który zauważył, że coś jest nie tak, był Nagash, nowy bóg śmierci, który zauważył, że nie otrzymał tylu dusz, ile powinien.
Co ciekawe, Idoneci posiadają dziwną zdolność, przez którą powietrze wokół nich potrafi zachowywać się podobnie do wody, co pozwala im na używanie zwierząt morskich nawet w atakach na lądzie.
Lumineth Real-Lords - aelfy odtworzone przez Teclisa i Tyriona i obecnie zamieszkujące Hyish, krainę światła, którą rządzą bliźniaczy bogowie.
Są oni zdecydowanymi duchowymi następcami wysokich elfów: znają potężną magię i dysponują olbrzymią siłą militarną. Przypominają w dużej mierze armie starożytnej Grecji, aczkolwiek bardziej ubrane.
Do tego mają całkiem dobrą relację z aelementorami, duchami natury, takimi jak chociażby wielki, przypominający minotaura duch góry, Avalenor.
Lumineci dzielą się na nacje teclisowskie i tyrioniczne.

Do tego jeszcze aelfy są członkami Wolnych Miast, czyli w sumie jednej wielkiej frakcji zrzeszającej różne rasy i, z punktu widzenia doylowskiego, pozwalające na ponowne użycie figurek z Warhammera Fantasy. Są nawet całe miasta aelfów.

Co ciekawe, w 2015 roku, gdy AoS wychodziło po raz pierwszy, były informacje o aelfach, które de facto były znanymi frakcjami:

wysoko urodzeni (Highborn) - elfy wysokie
wędrowcy (Wanderers) - elfy leśne
wygnańcy (Exiles) - elfy mroczne.

Obecnie te aelfy chyba można uznać za część Wolnych Miast.

źródło: https://www.warhammer-community.com/en-gb/articles/WoMWFfmk/know-your-aelves/

No i są jeszcze Sylvaneci, istoty będące duchowymi spadkobiercami elfów leśnych, rządzone prze Allarielle, nową boginię Ghyran. Nie są to jednak prawdziwe elfy. To znaczy aelfy...

Co ciekawe, choć mniej więcej połowa aelfów wydaje się co najmniej trochę zła, wszystkie aelfy należą do wielkiego przymierza Porządku.

Heroes of Might & Magic V-VII

W Ashanie elfy są w dużej mierze związane z Sylvanem, którego stanowią podstawową rasę. Wyznają one Sylannę, smoczą boginię Ziemi, i zamieszkują leśne królestwo Irollan.

A przynajmniej zamieszkiwały, bo kilka lat przed Drugim Zaćmieniem nastąpił rozłam. Wysoki Król Arniel próbował ustanowić swoją władzę jako coś dziedzicznego, a nie wybieranego w ramach wizji druidów. Jedną z grup, które się zbuntowały, były elfy prowadzone przez królową Tuidhanę, co wykorzystało Święte Księstwo Sokoła, zawłaszczając sobie ziemie Tuidhany. Wtedy królowa poprosiła Arniela o pomoc, ale ten odrzucił jej błagania. To zaś zmusiło ją do zawarcia paktu z Beztwarzonymi, przez co elfy Tuidhany przekonwertowały się na kult Malassy, smoczej bogini ciemności, stworzyły nację Ygg-Chal i stały się elfami mrocznymi.

The Elder Scrolls

W świecie TES, elfy, zwane również Merami, stanowią jedną z dwóch największych grup ras, które zamieszkują Tamriel. (Drugą są ludzie.) Sugeruje się, że pochodzą oni od Aedr, które zostały zmanipulowane, by oddać nieśmiertelność w celu stworzenia świata.

Merowie żyją do 200/300 lat, gdzie 200-letni elfowie są uznawani za starych, a 300-latkowie to już chyba odpowiednich wyjścia poza setkę u ludzi.

Elfy dzielą się na liczne podrasy:

Altmerowie (elfy wysokie) - zamieszkujące wyspy Summerset, uznające się za najbardziej cywilizowane i najbardziej podobne do pierwszych elfów (Aldmerów)
Bosmerowie (elfy leśne) - elfy zamieszkujące lasy południowego Tamriel, a w szczególności las Valenwood.
Dunmerowie (elfy mroczne) - zamieszkujące północ Morrowind i wyspy Vvanderfell. Wyznają Daedry albo Trybunał. Mają szarą skórę i czerwone oczy.
Dwemerowie (elfy głębokie/krasnoludy) - zaginiona rasa, która pozostawiła po sobie liczne artefakty.
Maomerowie (elfy morskie) - elfy zamieszkujące tropiki Pyandonei. Mówi się, że ich skóra może zmieniać barwy niczym kameleon. Praktykują wężową magię.
Orsimerowie (orkowie) - elfy czczące niegdyś aedrę, Trinimaca. Gdy ich bóstwo zostało przemienione w deadrycznego księcia, Malacatha, oni także ulegli przemianie. Żyją w plemionach.
śnieżne elfy - zamieszkujące Skyrim. Uznaje się, że niegdyś byli niewolnikami dwemerów.

Do tego warto dodać, że Merowie są w stanie rozmnażać się z ludźmi. Elfia krew występuje popularnie wśród populacji Bretonów.

Raid: Shadow Legends

A teraz przejdźmy do naszej ulubionej serii reklam... XD!

Nie, Raid to po prostu gacha, która nie umie podawać dobrze lore, przez co gameplay jest zbyt dominujący. Bo fabuła w kampanii jest naprawdę pretensjonalna, a mniej więcej połowa bohaterów nie ma lore.

Zresztą, część postaci jest zaklasyfikowana do danej frakcji z powodów gameplayowych, bo naprawdę, nie wiem, co ma Dorotka z Czarnoksieżnika z Krainy Oz do Banner Lordów. To samo z Michaelangelo z Wojowniczych Żółwi Ninja.

Żeby dotrzeć do jakiegoś lore, należy nieźle się nakopać, znaleźć teksty itd. No bo wiki nie zawiera zbytnio lore!

Historia elfów Talerii została ciekawie opisana w lore Evy. Niegdyś wszystkie elfy należały do jednego narodu, żyjąc w królestwie Aravii. W pewnym momencie pojawił się jednak tajemniczy byt zwany Dreamwalkerem, który zaoferował elfom wiedzę, potęgę, piękno... Był to Siroth, bóg ciemności, w przebraniu.

Większość elfów odrzuciła tą ofertę, ale jednak byli i tacy, którzy ją przyjęli. Zostali oni odrzuceni przez społeczeństwo elfów, nazwani mrocznymi elfami. Ostatecznie, osiedlili się oni w sąsiadującym z Aravią lesie Durham.

Elfy, które pozostały w Aravii, noszą z kolei miano elfów wysokich.

Elfy wysokie i mroczne walczyły ze sobą przez pokolenia. Próby ich pogodzenia kończyły się fiaskiem raz za razem... Co nie zmienia faktu, że nie ma w lore romansów między tymi frakcjami, takie jak Kael i Elhain czy Zavia i Belanor.

Wysokie elfy są... no wysokimi elfami. Dużo jest tam postaci w pozłocach zbrojach, korzystających z potężnej magii itd. Całkiem dużo jest tu łuczników.

Elfy mroczne tymczasem mają skórę w odcieniach od normalnych, ludzkich, poprzez blady błękit, szarość, zieleń czy żółć. Całkiem dużo wśród nich jest asasynów, choć nie brakuje także i magów czy łuczników. Niektóre z postaci mrocznych elfów (głównie kobiecych) mają skrzydła, zarówno ptasie, jak i smocze czy takie a'la Kerrigan.

Och! I jeszcze Ksenomorf!

Ale istnieją także i inne elfy, należące do frakcji Sylvan Watchers, stanowiące niejako elfy leśne. Wyemigrowały one z Aravii do puszczy Mistwood, gdzie zawarły pakt z fae. Żyją oni zgodnie z Rytmem, który bije w Drzewie Serca, źródle pradawnej magii w lesie Mistwood.

Inne elfy

Oczywiście, te dziesiątki (szczególnie jeśli weźmiemy pod uwagę te wszystkie podkategorie) elfów, które tu wymieniłem, nie są jedynymi.

Elfami znajdziemy także w takich dziełach jak:

Berserk
Black Clover
Bright
Dragon Age
Frieren. U kresu drogi
Harry Potter - skrzaty domowe
Lochy i smakołyki
Magnus Chase i bogowie Asgardu
Marvel Comics - część świata związana z Thorem
Rozczarowani
Wiedźmin
Zaklinacz
i wielu innych

Oczywiście, role tych elfów są bardzo różne. Czasami są rasą istot, czasami bliżej im do wróżek (albo i nawet wróżek bajkowych), czasami są służącymi, a czasami wrogami. Naprawdę różnie to bywa.

Motywy związane z elfami

Skoro wymieniłem już z pińćset odmian elfów, czas porozmawiać trochę o motywach z nimi związanych. Choć bowiem elfów jest aż tyle odmian, bardzo często wpadają one w bardzo podobne motywy.

Podrasy

Jak powiedział Uryu Ishida "Czy ty musisz dać się opętać wszystkiemu, czego się dotkniesz?". To było o Ichigo, jednakże podobny tekst, tylko że z ewolucją, można powiedzieć o elfach.

Elfy zazwyczaj dzielą się na co najmniej kilka odmian, zaczynając zazwyczaj od wysokich, leśnych i mrocznych. Jednakże także często napotkamy elfy morskie, czasami także pustynne czy śnieżne.

Czasami wynika to z jakiegoś wpływu magiczny sił, które ukształtowały elfy, a czasami jest to zwykłe odzwierciedlanie środowiska, w którym żyją.

Zaginione imperium

Innym całkiem popularnym, a może i nawet popularniejszym motywem jest to, że elfy niegdyś miały swoją wielką cywilizację, z którą jednak coś się stało. Czy to jakiś kataklizm, czy to najazd, a może zbyt szalona impreza, która skończyła się przywołaniem kosmicznego horroru... Powody są różne.

Niemniej, niezależnie od powodów, to sprawia, że elfy często patrzą wstecz, na wielką cywilizację, którą niegdyś były. To też może mocno oddziaływać na ich zachowanie: chcą przywrócić dawną chwałę, odzyskać, co straciły itd.

To też daje możliwość twórcom na tworzenie jakichś wielkich, pradawnych ruin i powiedzenie, że "To są pradawne ruiny elfickie".

Magiczne uzdolnienie

W wielu settingach magia wydaje się dla elfów jeszcze bardziej naturalna, aniżeli dla ludzi. Czasami wynika to ze specyficznej genezy elfów tudzież potencjalnie dłuższego czasu praktykowania tejże sztuki.

Długowieczność

A skoro mowa o elfiej długości życia, warto wspomnieć o tym, że bardzo często elfy są przedstawiane jako rasa zdolna żyć setki, jeśli nie tysiące lat. To też sprawia, że elfy zupełnie inaczej rozpatrują czas, są o wiele bardziej cierpliwe, bo odcinek czasu dla ludzi znaczący dla nich może nie mieć takiego znaczenia. I czasami powoduje to swoiste odcięcie się elfów od tego, jak żyją inne rasy.

Na granicy wyginięcia

Jeśli elfy żyją tak długo, to przez całą swoją historię są w stanie w ciągu życia spłodzić i urodzić wiele dzieci. Jeśli elfy są płodne przez stulecia, są w stanie mieć bez większego problemu nawet kilkanaście dzieci. Jedne miałyby co prawda sto, a inne po kilka lat, ale nadal to całkiem sporo. A biorąc pod uwagę przeżywalność elfów (te setki, jeśli nie tysiące lat), z łatwością zdominowałyby populację...

A mimo to elfy stosunkowo rzadko kiedy są pokazywane jako rasa prosperująca. O wiele częściej elfy są na granicy wyginięcia.

Czasami wynika to z naturalnie małej dzietności, takiej strategii "K" do potęgi

Czasami wynika to małej chęci prokreacji ze strony elfów (jak we Frieren).

A czasami wynika to z tych samych powodów, przez które ich dawne imperium upadło. Po prostu coś strasznego się wydarzyło i elfy już się po tym nie podniosły!

Rasizm

Jeśli autor planuje zawrzeć w dziele rasizm i pokazać, że ten rasizm jest całkowicie głupim konceptem, zazwyczaj rasą, wobec której ludzie będą się zachowywać rasistowsko, są właśnie elfy.

Ksenofobia i izolacjonizm

Choć z drugiej strony, elfy same potrafią być niezłymi rasistami.

Albo przynajmniej całkiem często są nieufne wobec obcych. Można to powiązać już z dziełami Tolkiena, gdzie elfy z Lothlorien były bardzo nieufne wobec Gimliego. Trochę uogólnienia, trochę flanderyzacji i trochę zmiany kontekstu i otrzymujemy dobrze nam znanych arogantów.

Łuk i strzały

Elfy bardzo często, jeśli tylko nie korzystają z potężnej magii, używają łuków. Poniekąd może to wynikać z prób reprodukcji postaci Legolasa, który przecież zasłynął jako łucznik, jednakże powiązanie elfów z łukami stało się tak popularne, że jest to właściwie już archetyp.

Celtyckość

Choć większość elfów nie idzie cała na przód w stronę wróżek, nadal wiele z nich posiada cechy, które możemy kojarzyć z celtyckością.

Bardzo często na przykład w ich imionach i innych stosowanych przez nich nazwach używa się języków celtyckich. Na przykład elfy w Wiedźminie nazywają ludzi "dh'oine", co można powiązać z "daoine", co w języku irlandzkim i szkockim gaelickim oznacza ludzi.

Powiązanie z naturą

Choć powiązanie z naturą jest przypisywane najczęściej i najbardziej elfom leśnym, tak można je przypisać elfom jako całości. Bardzo często bowiem elfy mają całkiem dobry kontakt z siłami natury, lubią otaczać się wzorami z naturą związanymi, a ich podrasy często biorą swe nazwy od środowisk, w jakich żyją.

Wyjątkiem tu są elfy mroczne, które mniej się pod to stosują, jako że nierzadko występują w pewnej opozycji do innych odmian elfów. Choć i wtedy całkiem często można znaleźć u nich ikonografię pająków.

źródło: https://www.reddit.com/r/lotr/
comments/1fzsbae/dwarves_elves/
Art noveau, czyli elfia secesja

A skoro mowa o elfim uwielbieniu do wzorów naturalnych, warto wspomnieć, że czasami wiąże się z elfami styl zwany art noveau, czyli, jak to uczyli nas w szkole na plastyce, secesję. Secesja wykorzystuje bowiem ozdoby w postaci elementów roślinnych i zwierzęcych, giętkość i płynność.

W kontrakście z kolei czasami stawia się "krasnoludzkie" art deco, które jest o wiele bardziej twarde i prostolinijne.

Z resztą, antyindustrialne korzenie secesji są czymś, co całkiem dobrze pasowało do elfów ze Śródziemia, a później także wielu innych.

Moje pomysły na elfy

Elfy można przedstawić na dziesiątki różnych sposobów. Zresztą, mam wrażenie, że one były już przedstawiane na te dziesiątki sposobów.

Tak więc moje pomysły będą teraz mniej związane z jakimiś wielkimi problemami, które aż rażą swoim niezagospodarowaniem, a bardziej ciekawymi ideami, które być może warto by było wypróbować.

Pomysł #1: Nordyckie elfy

Choć elfy teoretycznie pochodzą z krajów skandynawskich, stosunkowo rzadko przypisuje się im cechy uznawane za nordyckie. No, może z wyglądu ("aryjska uroda", która nie ma nic wspólnego z Iranem), lecz nie kulturowo.

Może to poniekąd wynikać z tego, że rozpoznajemy nordyckość głównie w wikingach, a większość elfów nie jest zbyt adekwatna do wikingowości.. Chyba najbardziej wikingowi są elfowie ze Skemfar (MtG) i Druchii, przy czym ci pierwsi są wikingami w ikonografii, a drudzy w funkcji.

Niemniej, myślę, że ciekawie byłoby pokazać elfy w bardziej nordyckiej otoczce. Chociażby zaczynając od aspektów lingwistycznych.

Pomysł #2: Elfy greckie

Innym pomysłem jest umieszczenie elfów w ikonografii kojarzonej bardziej z antyczną Grecją. Znów możnaby powiedzieć, że to ściąganie z Warhammera, gdzie Ulthuan jest całkiem mocno kodowany jako Atlantyda i ma greckie elementy.

Niemniej, Asurowie nie są tak bezsprzecznie greccy pod względem ikonografii. Ani nawet Luminethowie!

A antyczna Grecja to jest chyba najbliższa nam kultura, która kojarzy się z dawną świetnością, która już przeminęła. A więc świetnie pasuje do elfów!

Pomysł #3: Pustynne elfy

Powiem to tak, z jakiegoś powodu od dłuższego czasu mam w głowie wizję czarnoskórej elfki, która podróżuje przez pustynię.

Po prostu, wizja elfów, które podróżują karawanami przez pustynie, jakoś do mnie trafia. A stosunkowo rzadko widzimy elfy na pustyni. Pustynia wydaje się wręcz opozycją do lasów, z którymi zazwyczaj kojarzymy elfy... I może właśnie przez to pustynne elfy są takie kuszące.

Pomysł #4: Elfy związane z jakimś schematem

Myślę, że ciekawą wizją elfów byłby podział ich na jakiś sensowny schemat. Może chodzić tu o żywioły, może o rodzaje środowiska, a może rodzaje roślinności... Chodzi o to, żeby istniały jakieś ciekawe schematy wśród tych elfów, a nie tylko elfy wysokie, leśne, mroczne i może okazjonalnie morskie. Bo morze i las są środowiskami, mrok jest żywiołem/ elementem moralnym, a wysokie elfy... to coś zupełnie innego.

I na tym chyba już zakończę. Ten wpis był strasznie długi. Samo wymienianie elfów z popkultury zajęło mi połowę tekstu, a do tego ciągle pojawiały się mi kolejne pomysły, co dodać jeszcze. (Zauważyliście, że nie opisałem elfów z Wiedźmina?)

Bo elfy to taki temat-rzeka: płynie się z nimi i płynie, i końca nie widać!

Ale ja tu już kończę.

Mam nadzieję, że ten wpis się wam spodobał. Zostawcie komentarz i udostępnijcie tego posta, by mój blog się rozwijał. No i wpadnijcie też w przyszłym tygodniu na kolejny wpis spooktoberowy. Cóż, będzie o zwierzętach, ale będzie też całkiem sporo o niektórych elfach...

Do przeczytania!